Birleşik Krallık, Türkiye’nin en çok ihracat yaptığı ülkeler arasında (Almanya, ABD ve İtalya’nın ardından) 4. sırada yer alması nedeniyle, ihracatçı Türk şirketleri arasında son yıllarda oldukça popüler olan bir pazar. Söz konusu ticaretin karşı bacağı olan İngiltere’deki ithalatçıların da çoğunlukla ya Türk işletmeler ya da Türkiye’den ihracat yapan firmaların İngiltere’deki şubesi veya iştirakı olması nedeniyle, burada ticaret yapan Türk menşeli işletmelerin ekseriyeti dış ticaret işlemleri ve KDV konusu ile haşır neşir olmak durumunda kalmaktadır. Hatta mal alım satımı ile uğraşmayan birçok hizmet işletmesi dahi (örneğin, restoranlar) işletmelerinde kullandıkları masa, sandalye, mobilya vs. gibi demirbaşları genelde Türkiye’den getirmeyi tercih etmektedir. Hal böyle olunca, uluslararası işlemlerde gümrük ve KDV konularını genel hatları ile özetleyerek, İngiltere ile iş yapan Türk Topluluğu’na faydası dokunabileceğini düşündüğüm bir rehber niteliğindeki bu yazıyı kaleme almak istedim.
Genel Bakış
Birleşik Krallık’ın (İngiltere, İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda), 31 Aralık 2020 tarihinde Avrupa Birliği’nden fiilen ayrılması ile birlikte AB kuralları yürürlükten kalkmış ve 1 Ocak 2021 tarihinden itibaren yapılan dış ticaret işlemlerinde karşı ülkenin AB üyesi olup olmadığının bir önemi kalmamıştır. Dolayısıyla artık Çin veya Türkiye ile yapılan ithalat-ihracat işlemleri ile Almanya veya Fransa ile yapılan işlemlerin herhangi bir farkı bulunmamaktadır. Bununla birlikte, Kuzey İrlanda ve AB arasında imzalanan özel bir protokol sayesinde bu ülke için Brexit öncesi uygulamalar geçerliliğini korumakta ve bu noktada Kuzey İrlanda, Britanya ülkelerinden (İngiltere, İskoçya, Galler) ayrışmaktadır.
İster ticaret yapmak üzere, ister işletmede kullanmak üzere olsun, herhangi bir şekilde İngiltere’ye mal getirmek isteyen şirketlerin öncelikle bir EORI (Economic Operators Registration and Identification) numarası edinmesi gerekmektedir. Bu numara https://www.gov.uk/eori adresinden kolayca, ücretsiz bir şekilde alınabilmektedir. Nitekim gümrük işlemlerini üstlenen taşımacılık firmaları da bu numarayı müşterilerinden talep etmektedir. Yeri gelmişken belirtelim, İngiltere’de, Türkiye’de olduğu gibi ayrı bir gümrük müşavirliği müessesesi bulunmamakta; taşımacılık işlemlerini yapan firmalar aynı zamanda gümrük müşaviri gibi de faaliyet göstermektedir. Bu firmalar hem malın millileşmesi, vergi, harçlar vs. gibi resmi işlemleri hallederken hem de malları limandan alıp işletmenin deposuna teslim etmektedir.
Gümrük Vergisi
Birleşik Krallık, 31.12.2020 tarihinde kesin olarak Avrupa Birliği’nden ayrılmış ve sonraki dönem için Birleşik Krallık ve AB arasında 24.12.2020 tarihinde serbest ticaret anlaşması imzalanmıştır. Yeni anlaşma ile, AB üyesi ülkeler ile ikili ticarette sıfır gümrük vergisi uygulamasının eskiden olduğu gibi aynı şekilde devam etmesi sağlanmıştır.
Birleşik Krallık’ın Avrupa Birliği’nden ayrılmasıyla, 29.12.2020 tarihinde Türkiye ile Birleşik Krallık arasında da yeni bir serbest ticaret anlaşması imzalanmıştır. Bu anlaşma ile gümrük birliği kuralları eskiden olduğu gibi aynı şekilde devam etmektedir. Anlaşmada yer alan ürünler için gümrük vergisi veya herhangi bir limit kısıtlaması bulunmamaktadır. Türkiye – AB Gümrük Birliği Anlaşması çerçevesinde yürüyen ikili ticaret bilahare Birleşik Krallık’ın AB’den çıkması sonucunda tesis edilen Birleşik Krallık – Türkiye Serbest Ticaret Anlaşması kapsamında gerçekleşmektedir. Buna göre, menşe beyanı ile Birleşik Krallık’a ihraç edilen sanayi ürünleri gümrük vergisinden muaftır. Çoğu tarım ürünlerinde ise, aynı anlaşma gereği tercihli (indirimli) gümrük vergisi oranları uygulanmaktadır. Dolayısıyla İngiltere’nin AB’den ayrılmasının Türkiye ile olan ticareti üzerinde pek de olumsuz etkisi olmadığını söylemek yanlış olmaz.
İhracat
İngiltere’de yerleşik bir işletmenin AB üyesi olan veya olmayan herhangi bir ülkede yer alan müşterisine gerçekleştirdiği satışlar mal ihracı kapsamında değerlendirilmektedir. İhracatta KDV oranı, satılan ürünün cinsinden bağımsız olarak %0’dır (zero-rated). Bu şekilde sıfır oranlı KDV ile işlem yapabilmek için tevsik edici belgelerin (konşimento, gümrük beyannamesi, fatura) temin edilmesi gerekmektedir. İhracat işlemlerinin Türkiye’de olduğu gibi istisna kapsamına alınmayıp sıfır oranlı olarak düzenlenmesinin Birleşik Krallık mevzuatı için özel bir önemi vardır. Genel kural olarak, KDV’den istisna edilmiş geliri olan mükellefler, gerçekleştirdikleri KDV’li mal ve hizmet alımlarında yer alan KDV’yi indirim olarak dikkate alamazlar. Dolayısıyla, ihracat işlemlerinin istisna değil de sıfır oranlı olarak belirlenmesi nedeniyle, ihracat yapan mükellefler yüklendikleri KDV’nin tamamını KDV beyannamelerinde indirim olarak dikkate alabilmektedirler. Hizmet ihracına yazının ilerleyen bölümlerinde değineceğim.
İthalat
İngiltere’de yerleşik bir işletmenin AB üyesi olan veya olmayan herhangi bir ülkede yer alan tedarikçisinden gerçekleştirdiği alımlar mal ithalatı kapsamında değerlendirilmektedir.
İthalatta KDV oranı, ithal edilen mal İngiltere içerisindeki alım-satımlarda hangi oran üzerinden vergilendiriliyorsa, aynı şekilde belirlenir. Örneğin, ülke içerisinde gerçekleştirilen inşaat malzemesi satışlarında KDV oranı %20, araç içi bebek koltuklarında %5, çocuk ayakkabılarında ise %0’dır. Dolayısıyla bu ürünlerin ithalatında da normal-alım satımda uygulanan KDV oranları geçerli olacak ve ilgili ürün KDV’ye tabi ise KDV’nin malın millileştirilmesi sırasında gümrükte ödenmesi gerekecektir. Aksi takdirde KDV’si ödenmeyen ürünlerin limandan çıkışına izin verilmemektedir. Fakat burada da, KDV’nin ödenmesi ile ilgili 3 farklı yöntem gündeme gelmektedir:
- İlk yöntemde KDV, doğrudan peşin olarak gümrükte ödenir ve ilgili dönemin KDV beyannamesinde indirim olarak dikkate alınır.
- ‘Deferment method’ adı verilen bu uygulamada vergi dairesi, düzenli olarak ithalat yapan mükellefler için limitli bir kredi hesabı oluşturur ve KDV tutarının, ithalatın yapıldığı ayı takip eden ayın 15’ine kadar ödenmesine imkan tanır. KDV, yine aynı şekilde ithalatın yapıldığı dönemin KDV beyannamesinde indirim olarak dikkate alınır. Tevsik edici belge olarak C79 kodlu aylık ithalat KDV sertifikasının temin edilmesi gerekmektedir. Vergi dairesi (HMRC) bu belgeyi otomatik olarak mükellefin kanuni adresine posta ile gönderir.
- ‘Postponed VAT Accounting’ adı verilen nispeten daha yeni bu uygulama ise üstteki iki uygulamaya göre çok daha farklı ve işletmeler için özellikle nakit akışı anlamında önemli avantajları olan bir uygulama olarak öne çıkmaktadır. Bu yöntemde ithalatı yapan firma gümrükte herhangi bir KDV ödemesi gerçekleştirmemektedir. Türkiye’deki sorumlu sıfatı ile KDV uygulamasına benzer olarak, gümrükte oluşan KDV tutarı, ilgili dönemin KDV beyannamesinde hem hesaplanan KDV hem de indirilecek KDV olarak dikkate alınır. Bu yöntem, netice olarak bakıldığında aslında ilk iki yöntemde gümrükte ödenen KDV’nin beyannamede mahsup edilmesi ile aynı sonucu doğurmasına rağmen, mükellefin efektif olarak kasasından hiç para çıkmamasını ve KDV tutarını geri alabilmek için üç aylık KDV beyannamesinin onaylanmasını beklememesine olanak sağlamaktadır. Tevsik edici belge olarak ise vergi dairesinin sisteminde yer alan ‘monthly postponed VAT’ sertifikalarının muhafaza edilmesi gerekmektedir. Bu belge, vergi dairesinin sisteminden online olarak temin edilebilmektedir. Gözlemlediğim kadarıyla, taşımacılık firmaları bu yöntemi müşterilerine doğrudan tavsiye etmemekte, ancak talep üzerine uygulamaktadır. Bunun sebebinin, taşımacılık firmalarının müşterilerinden peşinen tahsil ettiği KDV tutarını vergi dairesinin hesabına gecikmeli olarak (45 gün) yatırarak, aradaki süre için kendilerine finansman avantajı sağlamasından kaynaklandığını tahmin ediyorum. Dolayısıyla, bu tür ithalat işlemleri olan müşterilerimize konuyu mutlaka acentaları ile görüşmelerini tavsiye etmekteyiz.
Uluslararası Hizmetler
İngiltere’de import ve export terimleri fiziki mal ve emtia işlemlerinin uluslararası ticareti için kullanılmakta, bizdeki gibi hizmet ithalatı veya hizmet ihracatı terimlerine karşılık gelecek şekilde genellikle ‘uluslararası hizmetler’ tabiri tercih edilmektedir. Herhangi bir uluslararası hizmetin KDV yükümlülüğünün belirlenmesi için çıkış noktası, tedarik yerinin (place of supply) belirlenmesi olmaktadır. Tedarik yeri Birleşik Krallık olan hizmetler KDV’ye tabi iken, tedarik yeri Birleşik Krallık olmayan hizmetler ise KDV’nin konusuna girmemektedir. Yukarıda değindiğim üzere Kuzey İrlanda, mal ve emtia işlemleri için hala AB kurallarını takip etmekte fakat uluslararası hizmetler için Kuzey İrlanda da dahil olmak üzere tüm Birleşik Krallık ülkeleri Brexit sonrası yeni kuralları uygulamaktadır.
Tedarik yerinin tespiti için hizmet verilen tarafın statüsüne göre iki genel kural bulunmaktadır:
- İşletmeler arası (Business to Business – B2B) hizmetler: Bir işletmenin başka ülkede mukim bir işletmeye sağladığı hizmetlerde tedarik yeri müşterinin mukim olduğu ülkedir.
- İşletmeden tüketiciye (Business to Consumer – B2C) sağlanan hizmetler: Bir işletmenin başka bir ülke mukimi tüketiciye sağladığı hizmetlerde tedarik yeri satıcının mukim olduğu ülkedir. Tüketici terimi, herhangi bir işletme faaliyeti yürütmeyen özel bireyler anlamına gelmektedir.
Örneğin, İngiltere’de mukim bir firmanın, Türkiye mukimi bir firmaya verdiği kargo taşımacılığı hizmetleri KDV’nin konusuna girmezken, aynı hizmet yine Türkiye mukimi bir şahısa verildiğinde İngiltere’de KDV’nin konusuna girmekte ve hizmet bedeline KDV tutarının eklenerek vergi dairesine ödenmesi gerekmektedir. Bununla birlikte, bahsi geçen genel kuralı geçersiz kılan (overrides) bazı istisnai durumlar da ilgili tebliğler ile belirlenmiştir:
- Arsa ve binalar ile ilgili hizmetlerde tedarik yeri, gayrimenkulun bulunduğu ülke sayılır. Örneğin, İngiltere’de yerleşik bir mimarlık ofisinin Türkiye’deki bir şirket veya şahısın sahip olduğu gayrimenkul ile ilgili verdiği hizmetler İngiltere’de KDV’nin konusuna girmemektedir.
- Kültürel ve eğlence amaçlı etkinliklerde tedarik yeri, ilgili etkinliğin gerçekleştiği ülke kabul edilir. Örneğin, İngiltere’de mukim ünlü bir aşcının Türkiye’deki bir balo organizasyonu için verdiği catering hizmetleri İngiltere’de KDV’nin konusuna girmemektedir.
- Yolcu taşımacılık hizmetlerinde tedarik yeri, taşımacılığın gerçekleştiği ülke olarak belirlenir. Birden fazla ülkeyi kapsayan hizmetlerde ise kat edilen mesafeye göre KDV yükümlülüğü tespit edilir.
- Ticari marka, patent ve pazarlama hizmetleri ile danışmanlık, hukuk, muhasebe ve mühendislik hizmetleri de bir işletmeden tüketiciye (B2C) sağlansa dahi müşterinin bulunduğu ülkede gerçekleşmiş sayılır. Dolayısıyla, sayılan hizmetleri İngiltere’den Türkiye’ye sağlayan bir firmanın verdiği hizmet, hizmetin kime (şirket veya şahıs) verildiğine bakılmaksızın KDV’nin konusuna girmeyecektir.
Sorumlu Sıfatıyla KDV (Reverse Charge)
Birleşik Krallık’ta yerleşik bir işletme, AB üyesi olan veya olmayan herhangi bir ülkeden hizmet aldığında aşağıdaki iki şarttan birinin varlığı durumunda sorumlu sıfatı ile KDV hesaplanması gerekmektedir:
- Eğer hizmet işletmeden işletmeye (B2B) sağlanan bir hizmet ise,
- Ya da herhangi bir şekilde tedarik yeri Birleşik Krallık sayılan bir hizmet ise.
Kısaca hatırlatmak gerekirse sorumlu sıfatı ile KDV, Türkiye’de olduğu gibi ayrı bir KDV beyannamesi ile beyan edilmez. Normal KDV beyannamesinin içerisinde hem hesaplanan KDV, hem indirilecek KDV olarak dikkate alınır ve efektif olarak birbirlerini netleyerek ilave bir vergi yükü doğurmaz. Örneğin, Türkiye’deki bir firmadan danışmanlık hizmeti olan Birleşik Krallık mukimi firma, eğer KDV’ye kayıtlı ise, bu hizmeti sorumlu sıfatı ile KDV beyannamesinde beyan etmek durumundadır.
Son olarak belirtelim, sorumlu sıfatı ile KDV’ye konu olan hizmet tutarları tıpkı işletmenin yurt içinde yaptığı satışlarda olduğu gibi KDV’ye kayıt olma sınırını belirlerken dikkate alınmaktadır. Dolayısıyla, satışları 85.000 poundu geçmediği için henüz KDV kaydını gerçekleştirmeyen fakat yurt dışından hizmet alımı bulunan mükelleflerin bu hususu da göz önünde bulundurmaları yerinde olacaktır.
Ümit ederim ki, aslında işin içine girildiğinde dikkat edilmesi gereken çok fazla detayı bulunan bu karmaşık konuyu dilim döndüğünce basitleştirerek aktarabilmişimdir. Faydalı olması dileğiyle.
Saygılarımla,